lịch sử thiết kế đồ họa - duyenladi

Sơ lược về lịch sử thiết kế đồ họa

Hello các bạn. Hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu sơ lược về lịch sử Graphic design.

Nếu bạn mới bắt đầu tìm hiểu về ngành graphic design, mình nghĩ một trong những việc đầu tiên bạn nên làm là tìm hiểu về lịch sử thiết kế đồ họa. Điều này giúp bạn định hình tư duy cũng như truyền cảm hứng thiết kế trong suốt quá trình học tập và sáng tạo.

Thật sự lúc trước mình cũng không thích học lịch sử ở trường lắm đâu hehe. Tuy nhiên, khi mình chủ động tự tìm hiểu về lịch sử đồ họa bằng một tâm lí tò mò thì đó là một trải nghiệm khác hẵn các bạn ạ.

Để tiếp thu kiến thức bài viết một cách hiệu quả và thú vị nhất, các bạn hãy chậm rãi vừa đọc, vừa suy ngẫm, vừa thưởng thức những tác phẩm nghệ thuật qua các giai đoạn lịch sử nhé! Mình có dẫn link về các tác phẩm nên nếu bạn quan tâm có thể xem thêm!

Nhìn vào các sản phẩm số, các ấn phẩm thiết kế ngày nay,…có lẽ bạn sẽ bất ngờ khi biết ngành thiết kế đồ họa có lịch sử lâu đời từ hàng ngàn năm trước. Vậy ngành Graphic design đã ra đời như thế nào trước khi có sự xuất hiện của máy tính và các phần mềm đồ họa?

Bài viết này sẽ giúp các bạn giải đáp những thắc mắc trên nhé!

Đầu tiên, hãy cùng xác định rõ khái niệm này: “Graphic design là gì?”

Graphic design là gì?

Thuật ngữ “Graphic design” (Thiết kế đồ họa) vốn rất rộng và thường được sử dụng để phân biệt với các lĩnh vực thiết kế khác nhau bao gồm thiết kế kỹ thuật số và thiết kế web.

Về cơ bản, các nhà thiết kế lấy những nội dung trực quan như hình minh họa/ảnh chụp và kết hợp với nội dung bằng chữ để truyền tải thông điệp.

Thiết kế đồ họa thường gồm có thiết kế ấn phẩm in ấn (áp phích, bìa sách, bố cục tạp chí), bao bì, logo,…

Giai đoạn mở đầu của thiết kế đồ họa

Những dấu hiệu đầu tiên của việc giao tiếp bằng hình ảnh

Từ thời đồ đá, con người đã có tâm thức về thiết kế đồ họa được thể hiện qua những hình ảnh và dấu vết được khắc lên vách đá nhằm mục đích truyền tin, ghi nhớ hay đánh dấu.

Mãi về sau, thiết kế đồ họa mới được dùng cho mục đích trang trí và trở thành một thành phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con người.

Một trong những bức tranh hang động không thể không nhắc đến trong thời kỳ này là tranh hang động Lascaux. Hang động Lascaux là một trong những hang động ở phía Tây Nam nước Pháp với một số bức tranh khắc đá nổi tiếng xuất hiện cách đây 173000 năm TCN. Nổi tiếng nhất phải kể đến “The great hall of the Bulls” (được coi là một trong những bức tranh động vật lớn nhất được phát hiện cho đến nay.)

Bức chụp bức tranh The Great Hall of the Bull - lịch sử design
Ảnh chụp bức tranh The Great Hall of the Bull

Tranh hang động thời kỳ này chủ yếu mô tả các loài động vật (ngựa, bò, nai), hoạt động săn bắt và các sinh hoạt cộng đồng của con người.

Tranh hang động được vẽ trên các vách đá hoặc trên trần các hang động. Những bức tranh này không những có giá trị về mặt thời gian mà chúng còn có sức hấp dẫn về thẩm mỹ. Những hình ảnh được chắc lọc và khắc họa một cách giàu cảm xúc nhưng cũng đầy bí ẩn về một thế giới đã từng được tồn tại hàng ngàn năm.

Sự khởi đầu của ngôn ngữ hình ảnh

Sự phát triển tiếp theo của thiết kế đồ họa được thể hiện qua bảng chữ cái. Người Sumer đã phát minh ra chữ viết từ 3300 đến 3000 năm TCN. Dù ngôn ngữ này rất khó đọc và còn khá sơ khai nhưng nó chính là những bước khởi đầu cho Typography về sau.

Những chữ cái đầu tiên được gọi là chữ tượng hình hay chữ hình nêm vì có hình dạng khá giống với những đối tượng được miêu tả.

Sau đó, văn minh nhân loại bước sang một trang mới với sự ra đời của chữ Latinh (hay cọn gọi là chữ Roma), chính là hệ thống thống chữ mà chúng ta vẫn dùng cho đến ngày nay.

Ngôn ngữ viết của người Sumer
Ngôn ngữ viết của người Sumer

Sự phát minh ra máy in

Ngay từ thế kỷ thứ VI sau CN, Trung Quốc đã nổi tiếng với nghệ thuật khắc gỗ, hay còn gọi là phù điêu, dùng các con dấu để đóng dấu lên quần áo, vải lụa và cuối cùng là lên giấy.

Vào năm 1040, Bi Sheng đã phát minh ra kỹ thuật in đầu tiên trên thế giới.

Cuốn sách in tiền đề của Kinh Kim Cương từ thời Đường, Trung Quốc,năm 868


Năm 1439, Gutenberg là người châu Âu đầu tiên sử dụng con chữ rời để in. Những đóng góp của ông cho việc in ấn là: phát minh ra quy trình sản xuất hàng loạt bằng việc dùng con chữ rời; sử dụng mực gốc dầu để in sách; khuôn in có khả năng điều chỉnh; con chữ rời cơ học,…

Gutenberg cũng đã giới thiệu công nghệ in ép đến châu Âu. Việc giới thiệu cách in với các con chữ rời cơ học tới châu Âu đã bắt đầu cuộc cách mạng in ấn và được coi là một cột mốc của thiên niên kỷ thứ hai, mở ra thời kỳ hiện đại của lịch sử loài người.

Sự phát triển của nghệ thuật in ấn còn được thể hiện qua sự ra đời của những logo đầu tiên trong lịch sử. Những logo này không chỉ để xây dựng thương hiệu mà còn là một phương tiện để thể hiện kỹ năng in ấn của nhà in – logo được in tốt như thế nào sẽ phản ánh chất lượng in ấn của những thứ còn lại tốt như thế đấy trong mắt khách hàng.

Những logo của máy in từ thế kỷ XV

Cuộc cách mạng công nghiệp đã tác động đến sự phát triển của thiết kế đồ họa như thế nào?

Cùng với sự phát triển của ngành công nghiệp, giai đoạn từ khoảng năm 1760 đến năm 1840, những công nghệ mới đã được ra mắt để tăng hiệu quả trong quá trình sản xuất, nổi bật phải kể đến là kỹ thuật in thạch bản.

Một bức tranh in thạch bản từ năm 1835 với mực cam và lục lam và đen

*In thạch bản còn gọi là in litô, in đá là một phương pháp in ấn trên bề mặt nhẵn. Một kỹ thuật tương tự đã được phát triển để sản xuất các thiết bị bán dẫn (Theo Wikipedia)

Những văn phòng thiết kế đồ họa đầu tiên

Wiener Werkstätte, được thành lập vào năm 1903 bởi nhà thiết kế đồ họa và họa sĩ Koloman Moser, kiến ​​trúc sư Josef Hoffmann và người bảo trợ Fritz Waerndorfer, là một tổ chức hợp tác sản xuất của các nghệ nhân ở Vienna, Áo làm việc trong lĩnh vực gốm sứ, thời trang, bạc, đồ nội thất và nghệ thuật đồ họa.

Họ được coi là nhà tiên phong của thiết kế hiện đại và có ảnh hưởng từ sớm trong các phong cách như Bauhaus và Art Deco và có ảnh hưởng to lớn đến các tiêu chuẩn thiết kế cho thế hệ sau.

Phần in tiêu đề thư của Wiener Werkstätte vào năm 1914
Phần in tiêu đề thư của Wiener Werkstätte vào năm 1914

Các trào lưu nghệ thuật lớn

Bây giờ, chúng ta hãy cùng đi sâu vào một số phong trào nghệ thuật có ảnh hưởng trong quá trình phát triển của ngành thiết kế đồ họa nhé!

Những phong trào nghệ thuật này ảnh hưởng khá nhiều đến xu hướng và các phong cách thiết kế hiện nay nên việc có một nền tảng vững chắc về lịch sử thiết kế sẽ giúp bạn hiểu những xu hướng này đến từ đâu và cách đưa chúng vào thiết kế của mình.

Art Nouveau

Art Nouveau phát triển mạnh mẽ ở Tây Âu và Hoa Kỳ từ những năm 1880 cho đến Chiến tranh thế giới thứ nhất. Phong trào nổi lên với mục đích từ bỏ các phong cách lịch sử của thế kỷ XIX

Những người sáng tạo theo trường phái Art Nouveau đã tìm cách phục hồi tay nghề cũng như nâng cao vị thế của nghề thủ công trong xã hội bằng cách tạo ra một thiết kế phản ánh tính tiện ích của những món đồ họ đang tạo ra.

Một đặc điểm khác biệt của phong cách này là việc sử dụng các đường thẳng tự nhiên, bất đối xứng thay vì các hình khối đồng nhất, chắc chắn.

Tác phẩm nghệ thuật theo trường phái  Art Nouveau của Alphonse Mucha, được sử dụng để quảng cáo cho hãng in F. Champenois Bauhaus
Tác phẩm nghệ thuật theo trường phái Art Nouveau của Alphonse Mucha, được sử dụng để quảng cáo cho hãng in F.Champenois Bauhaus

Bauhaus

Bauhaus là một phong trào thiết kế và nghệ thuật có ảnh hưởng bắt đầu vào năm 1919 ở Weimar, Đức. Trường Bauhaus do Walter Gropius thành lập đã đưa ra một lối tư duy mới mẻ. Sáu tháng sau khi Thế chiến I kết thúc, trường khuyến khích các nghệ sĩ và nhà thiết kế sử dụng tài năng của mình để giúp xây dựng lại xã hội đã tan vỡ.

Nghệ thuật Bauhaus sử dụng các hình tam giác, hình vuông và hình tròn – để gợi lên tâm lý đưa mọi thứ trở lại những điều cơ bản.

Nghệ thuật Bauhaus liên tục thách thức mọi thứ, kể cả phương pháp học thông thường. Họ kết hợp nghệ thuật và thủ công, phong cách cổ điển và tiên phong, hình thức và chức năng, chủ nghĩa tối giản, hình dạng hình học với các kiểu chữ đơn giản.

Gropius nói. “Để thiết kế một vật thể sao cho đúng, phải nắm rõ được bản chất. Để hoàn thành đúng nhiệm vụ của mình, vật thể đó phải được thiết kế một cách thực tiễn.”

Mặc dù phong trào Bauhaus chỉ tồn tại ngắn ngủi trong 14 năm nhưng ảnh hưởng của nó vẫn còn tồn tại trong mọi khía cạnh của cuộc sống hiện đại ngày nay.

Áp phích thiết kế theo nghệ thuật Bauhaus vào năm 1923 - lịch sử thiết kế đồ họa
Áp phích thiết kế theo nghệ thuật Bauhaus vào năm 1923

Art Deco

Art Deco bắt đầu tại thành phố Paris vào thập niên 1920 và phát triển ra toàn thế giới trong thập niên 1930. Phong trào ra đời cùng 1 thập kỷ vợi sự xuất hiện của The Great Gatsby (một tiểu thuyết của nhà văn F. Scott Fitzgerald người Mỹ), sự ra đời của chiếc xe hơi được cải tiến với giá cả phải chăng và The Jazz Singer (bộ phim có tiếng nói và tiếng nhạc đầu tiên trong lịch sử điện ảnh)

Phong cách, sang trọng, tinh tế và hiện đại là những từ khóa của thiết kế Art Deco. Art Deco sử dụng các hình dạng hình học đơn giản để trang trí, cách điệu và kết hợp các vật liệu đắt tiền, cả tự nhiên và tổng hợp.

Trung tâm Rockefeller , Tòa nhà ChryslerTòa nhà Empire State đều được thiết kế theo phong cách này.

Áp phích Chicago World’s Fair của Weimer Pursell vào năm 1933 - lịch sử thiết kế đồ họa
Áp phích Chicago World’s Fair của Weimer Pursell vào năm 1933
Tòa nhà Empire State năm 2012 (Nguồn: Wikipedia)
Tòa nhà Empire State năm 2012 (Nguồn: Wikipedia)

Swiss Styless (Phong cách Thụy Sĩ hay còn được gọi là International Typographic Style)

Được xây dựng dựa trên cách tiếp cận của nghệ thuật Bauhaus, phong trào này chủ yếu tập trung vào chức năng và tính phổ quát. Phong trào nổi lên ở Nga, Hà Lan và Đức vào những năm 1920 và được phát triển mạnh ở Thụy Sĩ trong những năm 1950.

Một đóng góp quan trọng từ phong trào Thiết kế Thụy Sĩ là việc họ sử dụng lưới (một yếu tố quan trọng trong thiết kế giao diện người dùng ngày nay) để sắp xếp các thành tố trong thiết kế. Với Swiss Style, ảnh chụp thực tế được ưa thích hơn là ảnh minh họa biểu cảm cùng với đó là sự phát triển của các kiểu chữ sans-serif trung tính như Helvetica.

Thiết kế của Thụy Sĩ mang tính chất tối giản (Một phong cách thiết kế đã có sự trở lại trong xây dựng thương hiệu, thiết kế giao diện người dùng và bao bì những năm gần đây). Đồng thời, xu hướng này cũng truyền cảm hứng đến các công ty có ảnh hưởng như Apple và Google, những thương hiệu ưu tiên trải nghiệm đơn giản và gọn gàng.

áp phích thiết kể bởi Josef Muller Brockmann
Áp phích thiết kể bởi Josef Muller Brockmann

Pop Art (Nghệ thuật đại chúng)

Phong trào là một hiện tượng văn hóa đạt được sức hút mạnh mẽ vào cuối những năm 1950 và 1960 của Anh và Mỹ. Sở dĩ nghệ thuật đại chúng (Pop Art) được gọi như vậy là vì cách nó tôn vinh văn hóa đại chúng, nâng tầm các đối tượng bình thường trở thành các biểu tượng.

Phong trào Pop Art bắt đầu bằng một cuộc nổi dậy chống lại những quan điểm lỗi thời trong việc tiếp cận nghệ thuật. Nguồn cảm hứng chủ yếu trải dài từ các bộ phim Hollywood, quảng cáo, bao bì sản phẩm, nhạc pop và truyện tranh hướng đến bác bỏ những quan điểm về “High art” (nghệ thuật cao cấp) để chuyển sang ủng hộ mạnh mẽ việc sản xuất và in ấn đồ họa rộng rãi đến quần chúng.

Whaam! thiết kế bởi Roy Lichtenstein năm 1963 (nguồn: Tate)
Whaam! thiết kế bởi Roy Lichtenstein năm 1963 (nguồn: Tate)

Postmodernism (Chủ nghĩa hậu hiện đại)

Chủ nghĩa hậu hiện đại là một phong trào chống lại chủ nghĩa hiện đại. Trong khi chủ nghĩa hiện đại dựa trên chủ nghĩa duy tâm và lý trí thì chủ nghĩa hậu hiện đại được sinh ra từ sự hoài nghi lý trí.

Trong khi những người theo chủ nghĩa hiện đại coi trọng sự rõ ràng và đơn giản thì những người theo chủ nghĩa hậu hiện đại chấp nhận các lớp ý nghĩa phức tạp và mâu thuẫn.

Các nhà thiết kế trẻ của phong trào nghi vấn về triết lý  “form follows function” (“hình thức tuân theo chức năng”) gắn liền với Chủ nghĩa Hiện đại bắt nguồn từ Phong cách thiết kế Thụy Sĩ. Họ đã sáng tạo một cách tự do, phá vỡ các quy tắc thiết kế với việc sử dụng ảnh ghép, biến dạng, màu sắc rực rỡ với phong cách trừu tượng.

Vào cuối những năm 1970, April Grieman trở nên nổi tiếng với một tác phẩm cắt dán đầy màu sắc mà những kiểu chữ được đổi mới.

Bìa cho tạp chí WET được thiết kế bởi April Greiman năm 1979
Bìa cho tạp chí WET được thiết kế bởi April Greiman năm 1979

Thời đại kỹ thuật số

Sự ra đời của các công cụ kỹ thuật số đã mang đến một cuộc cách mới trong việc tạo ra các sản phẩm thiết kế đồ họa.

Năm 1984, Apple giới thiệu máy tính Macintosh. Nó sử dụng một giao diện đơn giản, thân thiện với người dùng có nội dung mời người tiêu dùng trở thành người sáng tạo.

Photoshop ra mắt vào năm 1990 như một phần mềm chỉnh sửa đồ họa mà bất kỳ ai cũng có thể sử dụng để chỉnh sửa hình ảnh và thiết kế chuyên nghiệp. Các chương trình cơ bản như Microsoft Paint đã làm cho nghệ thuật đồ họa dễ dàng tiếp cận với công chúng.

Cách các trào lưu nghệ thuật ảnh hưởng đến xu hướng thiết kế

Trên đây chỉ là một số phong trào nghệ thuật phát triển mạnh mẽ trong suốt thời gian qua. Bạn có nhận ra cách một phong trào nghệ thuật ra đời và ảnh hưởng đến phong trào tiếp theo như thế nào không? Một phong cách thiết kế có thể phổ biến trong một thời gian nhất định, chẳng hạn như phong cách Thiết kế Thụy Sĩ (Swiss Styless), nhưng sau đó Chủ nghĩa Hậu hiện đại xuất hiện và đảo lộn hoàn toàn.

Tương tự với hướng thiết kế. chũng sẽ phổ biến trong một thời gian cho đến khi bị thay thế bởi các xu hướng khác. Ví dụ: Nếu bạn là fan trung thành của Apple, bạn sẽ nhớ những icon ứng dụng được thiết kế với phong cách góc xiên ở phiên bản đầu tiên. Theo thời gian, xu hướng thiết kế này được thay thế bằng xu hướng thiết kế phẳng (flat design).

Sự phát triển của thiết kế ứng dụng iOS: Từ độ dốc và góc xiên sang thiết kế phẳng - lịch sử thiết kế độ họa
Sự phát triển của thiết kế ứng dụng iOS: Từ độ dốc và góc xiên sang thiết kế phẳng (nguồn: Monica Galvan)

Tương lai của thiết kế trực quan

Khi thiết kế đồ họa phát triển theo thời gian, nó trở thành một ngành riêng biệt và có ranh giới rõ hơn.

Với sự phát minh ra máy tính, Photoshop và Internet, một loạt các ngành thiết kế mới cũng đã xuất hiện như thiết kế web, thiết kế tương tác, thiết kế UX/UI

Mặc dù đây là những lĩnh vực chuyên biệt trong cộng đồng thiết kế, nhưng tất cả đều bắt nguồn từ thiết kế đồ họa.

Sau khi có cái nhìn sơ lược về lịch sử thiết kế đồ họa, mình hi vọng chúng ta có thể tiếp tục phát triển chúng với một tâm thế cởi mở trước sự thay đổi không ngừng của các xu hướng thiết kế.

Mình tin rằng sự chuyên môn hóa có thể dẫn đến thành công nhưng điều quan trọng là phải hiểu được cái nôi cũng như nền tảng của thiết kế trực quan, có như thể bạn mới phát triển một các cách toàn diện, bền vững và sâu sắc.

Bài viết cũng đủ dài rồi.

Tạm biệt các bạn!

(Nguồn tham khảo: medium.com, Wikipedia,)

💚Bạn muốn mình viết về chủ đề gì tiếp theo? Hãy nhắn với mình qua link tại đây

Bích Duyên

Give a Comment